Nederland komt momenteel bij van een uitzonderlijke hittegolf, die werd afgesloten met zware onweersbuien. De hittegolf was op meerdere vlakken bijzonder. Zo beleefden we voor het eerst een officiële tropennacht in de maand juni. Van een tropennacht is sprake wanneer de minimumtemperatuur niet onder de 20 graden uitkomt. Vervolgens werden op het hoofdstation in De Bilt zelfs drie tropennachten op rij geregistreerd. Dat is een unicum: zo'n reeks was daar nog nooit voorgekomen. Tropennachten zijn in Nederland sowieso zeldzaam. Tot en met deze junimaand zijn er sinds het begin van de metingen slechts elf officiële tropennachten geregistreerd.

Ook de maximumtemperaturen bereikten uitzonderlijke waarden, zelfs recordhoogtes. Op vrijdag 26 juni werden op de meeste weerstations nieuwe datum- en maandrecords gevestigd. In het Limburgse Ell liep de temperatuur op tot maar liefst 39,4 graden. Sinds het begin van de metingen is het in Nederland slechts op zes dagen ergens nog warmer geworden. Opvallend genoeg vielen al die dagen pas vanaf 2019. Kortom, we hebben een uitzonderlijke hittegolf achter de rug, met temperaturen die voor juni ongekend zijn. Waarden van bijna 40 graden kwamen vóór dit jaar alleen voor aan het eind van juli of begin augustus.

Hoewel de ergste hitte inmiddels achter de rug is, duurt de officiële hittegolf in De Bilt vandaag nog voort. De temperatuur bereikte daar opnieuw de vereiste 25 graden, waardoor ook deze dag meetelt voor de hittegolf. Naar verwachting komt daar morgen definitief een einde aan, wanneer de temperatuur onder de zomerse grens van 25 graden blijft. Daarmee lijkt een van de meest opvallende junihittegolven ooit gemeten officieel ten einde te komen.

De ergste hitte werd zaterdagavond en in de nacht naar zondag verdreven door zware onweersbuien. Zaterdag overdag kwam het langs de westkust al tot een aantal onweersbuien. Zo sloeg de bliksem in tijdens Concert at Sea. Maar deze buien waren nog lang niet zo fel als de onweersbuien die halverwege zaterdagavond ontstonden.

Afgelopen zaterdag draaide ik namens Infoplaza de meteorologische dienst voor onze B2B-klanten. Daarbij hield ik het weer nauwlettend in de gaten voor uiteenlopende klantgroepen, waaronder ProRail en diverse festivals. Vooral zaterdagmiddag was het lastig om in te schatten waar en hoe de onweersbuien zich zouden ontwikkelen.

Verschillende weermodellen, waaronder ICON-D2, gingen aanvankelijk nog uit van een relatief rustige avond. Het omvangrijke onweerscomplex dat later in de nacht vanuit Frankrijk zou binnenkomen, werd door de modellen wel goed opgepakt. Met name AROME zat daar dicht bij de werkelijkheid. Harmonie scoorde het slechtst. 

De buien die voor het complex 'spontaan' zaterdagavond ontwikkelden, stonden echter vrijwel niet in de modellen. Tot ongeveer half negen bleef het rustig, maar vervolgens ontstonden in hoog tempo forse stapelwolken op een lijn van grofweg Rotterdam tot Assen. Deze bewolking ontwikkelde zich langs een vore die was ontstaan door de onweersbuien eerder op de dag. De uitstroom van koelere lucht uit die buien had gezorgd voor een scherpe windsprong langs deze lijn.

Juist op zo'n convergentielijn waren de omstandigheden ideaal voor het razendsnel ontstaan van zware onweersbuien. Toen ik rond dat tijdstip even naar buiten keek vanuit mijn woning in Utrecht en de snel groeiende stapelwolken zag, wist ik genoeg: op deze lijn zouden zich binnen korte tijd zware onweersbuien ontwikkelen. De weermodellen hadden deze ontwikkeling grotendeels gemist, waardoor het een situatie was waarin actuele waarnemingen en radarbeelden uiteindelijk de doorslag gaven. Oftewel nowcasten!

De eerste onweersbui ontstond ter hoogte van Meppel. Niet veel later kwam de volledige lijn tot leven en ontwikkelden zich op meerdere plaatsen zware onweersbuien. Vooral de buien boven de regio Rotterdam waren opvallend. Op de ruwe radarbeelden waren de eerste onweersontladingen zelfs eerder zichtbaar dan de neerslag. Met andere woorden: de buien produceerden al bliksem terwijl de regen de grond nog nauwelijks had bereikt. Dat is een teken van een zeer krachtige, explosieve ontwikkeling van de onweerswolken. De meeste ontladingen waren van het type CG (cloud-ground), gericht op de Aarde. Dit zorgde voor diverse inslagen met de nodige overlast.